Vasi Atanması Nedir? Şartları, Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler
Vasi atanması, velayet altında bulunmayan küçüklerin veya hukuki ve mali işlemlerini kendi başına yürütmesi mümkün olmayan ergin kişilerin hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla uygulanan bir vesayet tedbiridir. Vasi, mahkeme tarafından görevlendirilir ve vesayet altındaki kişinin kişiliğini, mal varlığını ve hukuki çıkarlarını kanunda belirlenen sınırlar içinde korur.
Vasi atanması yalnızca yaşlılık veya hastalık durumlarında başvurulan bir işlem değildir. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, kişinin işlerini yönetememesine neden olan ağır sağlık sorunları, savurganlık, bağımlılık, kötü yönetim, velayet altında bulunmayan küçüklük ve kanunda belirtilen diğer hâller vesayet sürecinin gündeme gelmesine yol açabilir. Ancak kişinin hasta, yaşlı veya engelli olması tek başına her durumda kısıtlama kararı verilmesi için yeterli değildir. Mahkeme, kişinin kendi işlerini yönetme durumu ile korunma ihtiyacını somut olayın özelliklerine göre değerlendirir. Türk Medeni Kanunu, özellikle akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle işlerini göremeyen, sürekli yardıma ihtiyaç duyan ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan erginlerin kısıtlanabileceğini düzenlemektedir.
Vasi Ne Demektir?
Vasi, vesayet makamı tarafından atanan ve vesayet altına alınan kişinin hukuki işlemlerini yürütmekle görevlendirilen kişidir. Vasi, kısıtlanan kişinin yerine sınırsız şekilde karar veren bir kişi değildir. Görev ve yetkileri Türk Medeni Kanunu, mahkeme kararı ve vesayet makamının denetimiyle sınırlandırılmıştır.
Vasinin temel görevi, vesayet altındaki kişinin kişisel ve ekonomik menfaatlerini korumaktır. Bu kapsamda vasi; kişinin gelirlerinin yönetilmesi, gerekli ödemelerin yapılması, resmi işlemlerin takip edilmesi ve hukuki süreçlerde temsil edilmesi gibi görevler üstlenebilir. Taşınmaz satışı, önemli mal varlığı işlemleri, borçlanma ve benzeri bazı işlemlerde ise mahkemeden ayrıca izin alınması gerekebilir.
Vasi atanması, kişinin bütün haklarını kaybettiği anlamına gelmez. Kısıtlama kararının kapsamı, kişinin durumu ve korunma ihtiyacı dikkate alınarak mahkeme tarafından belirlenir. Vesayet kurumunun amacı kişiyi cezalandırmak değil, korunmasını ve işlerinin güvenli biçimde yürütülmesini sağlamaktır.
Kimlere Vasi Atanabilir?
Türk Medeni Kanunu’nda vesayeti gerektiren farklı durumlar düzenlenmiştir. Vasi atanması özellikle aşağıdaki hâllerde gündeme gelebilir:
Velayet altında bulunmayan küçükler
Anne ve babasının velayeti altında bulunmayan küçüklerin kişisel ve mali menfaatlerinin korunabilmesi için vasi atanabilir. Anne ve babanın her ikisinden de velayetin kaldırıldığı durumlarda da çocuğa vasi atanması söz konusu olabilir.
Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı
Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kendi işlerini göremeyen, korunması ve bakımı için sürekli yardıma ihtiyaç duyan ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan ergin kişiler hakkında kısıtlama kararı verilebilir. Bu nedenle verilecek kısıtlama kararında resmî sağlık kurulu raporu temel önem taşır.
Savurganlık, bağımlılık veya kötü yönetim
Kişinin savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşam tarzı ya da mal varlığını kötü yönetmesi nedeniyle kendisini veya ailesini ciddi ekonomik güçlük içine düşürmesi hâlinde vesayet süreci gündeme gelebilir. Bu sebeplere dayalı kısıtlama kararında ilgili kişinin dinlenilmesi gerekir.
Yaşlılık, engellilik veya ağır hastalık
Yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle kendi işlerini gerektiği şekilde yönetemeyen ergin kişi, kendi isteğiyle kısıtlanmasını talep edebilir. Kişinin yalnızca yaşlı olması doğrudan vasi atanması sonucunu doğurmaz; günlük, hukuki ve mali işlerini yönetip yönetemediği değerlendirilir.
Ceza infaz kurumunda bulunan kişiler
2024 yılında yapılan değişiklikle kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan her kişinin otomatik olarak kısıtlanması uygulamasından vazgeçilmiştir. Güncel düzenlemeye göre kişi kendi isteğiyle kısıtlanabilir veya kendisine kayyım atanabilir. Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infaz edildiği durumlarda ise kişinin kişiliğinin ya da mal varlığının korunması bakımından gerekli görülürse talebi bulunmadan da kısıtlama kararı verilebilir.
Vasi Atanması İçin Nereye Başvurulur?
Vesayet işlerinde görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Başvuru, genel olarak vesayet altına alınması talep edilen kişinin yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesine yapılır.
Bolvadin’de yaşayan bir kişi hakkında vasi atanması talep edilecekse başvuru, yetki koşulları da değerlendirilerek Bolvadin Sulh Hukuk Mahkemesinde yürütülebilir. Bolvadin Adliyesinde Sulh Hukuk Mahkemesi bulunmaktadır.
Başvuru kişinin eşi, çocukları, kardeşleri veya diğer yakınları tarafından yapılabilir. Bununla birlikte mahkemeler, noterler, idari makamlar ve görevleri sırasında vesayet gerektiren bir durumla karşılaşan kamu görevlileri de durumu yetkili vesayet makamına bildirebilir.
Vasi Atanması İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?
Gerekli belgeler, başvurunun sebebine ve kişinin durumuna göre değişebilir. Her dosyada aynı belgelerin sunulması gerekmez. Uygulamada başvuruyla birlikte veya yargılama sırasında aşağıdaki belgeler istenebilir:
- Vasi atanması talebini açıklayan dilekçe
- Vesayet altına alınması talep edilen kişinin kimlik ve adres bilgileri
- Vasi adayı olarak gösterilen kişinin kimlik ve iletişim bilgileri
- Hastalık veya engellilik durumunu gösteren sağlık belgeleri
- Hastane raporları, epikriz kayıtları ve mevcut tedavi belgeleri
- Akrabalık ilişkisini gösteren nüfus kayıtları
- Kişinin gelir, taşınmaz, banka hesabı veya diğer mal varlığı bilgileri
- Vasi atanmasını gerekli kılan olaylara ilişkin belgeler ve varsa tanık bilgileri
Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlama talep edildiğinde yalnızca özel hastaneden veya tek hekimden alınmış bir rapor her durumda yeterli kabul edilmez. Kanun, bu sebeple kısıtlama kararının resmî sağlık kurulu raporuna dayanmasını öngörmektedir.
Vasi Atanması Süreci Nasıl İlerler?
Vasi atanması süreci, mahkemeye başvuru yapılması veya yetkili makamın durumu mahkemeye bildirmesiyle başlar. Mahkeme öncelikle vesayet altına alınması istenen kişinin durumunu ve başvurunun dayandığı gerekçeleri inceler.
Sağlık durumuna dayalı başvurularda kişinin yetkili bir sağlık kuruluşuna sevk edilmesi ve resmî sağlık kurulu raporu alınması mümkündür. Mahkeme gerekli görürse başvurucuyu, vasi adayını, yakınları ve tanıkları dinleyebilir. Kısıtlanması talep edilen kişinin dinlenmesi de kural olarak sürecin önemli bir parçasıdır. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığına dayalı başvurularda hâkim, sağlık kurulu raporunu dikkate alarak kişinin dinlenip dinlenmeyeceğine karar verir.
Mahkeme, vesayet gerektiren bir durum bulunduğu sonucuna ulaşırsa kısıtlama kararı verir ve uygun bir kişiyi vasi olarak atar. Atama yapılırken kişinin menfaatleri, vasi adayının uygunluğu, taraflar arasındaki ilişki ve görevin gerektirdiği sorumluluklar değerlendirilir.
Kimler Vasi Olarak Atanabilir?
Vasilik görevini yerine getirebilecek, ergin ve görev bakımından uygun bir kişi vasi olarak atanabilir. Uygulamada eş, çocuk, kardeş veya diğer yakın akrabalar arasından vasi atanması sıklıkla gündeme gelir. Ancak akraba olmak, kişinin mutlaka vasi olarak atanacağı anlamına gelmez.
Mahkeme, vasi adayının vesayet altına alınan kişiyle menfaat çatışması bulunup bulunmadığını, görevi yerine getirebilecek durumda olup olmadığını ve kişinin haklarını koruyup koruyamayacağını değerlendirir. Vesayet altına alınacak kişinin veya ailesinin belirli bir kişiyi önermesi mümkündür; nihai karar mahkemeye aittir.
Kanunda bazı kişilere vasilik görevini kabul etmeme hakkı tanınmıştır. Örneğin altmış yaşını dolduranlar, sürekli hastalık veya bedensel engel nedeniyle görevi güçlükle yerine getirecek olanlar ve hâlihazırda başka bir vasilik görevi bulunan kişiler belirli şartlarda vasilikten kaçınabilir.
Vasinin Görevleri Nelerdir?
Vasi, vesayet altındaki kişinin günlük, hukuki ve mali işlerini onun menfaatine uygun şekilde yürütmekle yükümlüdür. Başlıca görevleri şunlardır:
- Kişinin bakım, sağlık ve yaşam koşullarını gözetmek
- Gelirlerini ve mal varlığını dikkatli şekilde yönetmek
- Gerekli kamu kurumu ve banka işlemlerini takip etmek
- Hukuki işlemlerde ve davalarda kişiyi temsil etmek
- Mal varlığına ilişkin kayıt ve belgeleri muhafaza etmek
- Vesayet makamına hesap ve rapor sunmak
- Mahkeme izni gerektiren işlemlerde izin almadan hareket etmemek
Vasi, kendisine tanınan yetkileri kendi menfaati için kullanamaz. Vasilik görevi, sadakat ve özen yükümlülüğü gerektiren, mahkeme denetimine tabi bir kamu görevi niteliğindedir.
Vasi Taşınmaz Satabilir mi?
Vasi, vesayet altındaki kişiye ait taşınmazı kendi kararıyla doğrudan satamaz. Taşınmaz satışı gibi önemli mal varlığı işlemlerinde vesayet makamından ve işlemin niteliğine göre denetim makamından izin alınması gerekebilir.
Mahkeme, satışın vesayet altındaki kişinin yararına olup olmadığını inceler. Tedavi, bakım, borçların ödenmesi veya kişinin barınma ihtiyacının karşılanması gibi gerekçeler değerlendirmeye alınabilir. Mahkeme izni alınmadan gerçekleştirilen işlemler ciddi hukuki sorunlara ve vasinin sorumluluğuna yol açabilir.
Vasi Atanması Ne Kadar Sürer?
Vasi atanması için kanunda bütün dosyalar bakımından geçerli tek bir tamamlanma süresi bulunmamaktadır. Süre; mahkemenin iş yoğunluğuna, sağlık kurulu raporunun alınmasına, kişinin dinlenmesine, tanıkların çağrılmasına ve eksik belgelerin tamamlanmasına göre değişebilir.
Özellikle resmî sağlık kurulu raporu gereken başvurular, yalnızca belgelere dayanılarak sonuçlandırılan dosyalardan daha uzun sürebilir. Acil bir durum bulunuyorsa dilekçede geçici tedbir ihtiyacı ve gecikme hâlinde doğabilecek zararlar açıkça belirtilmelidir.
Vasi Değiştirilebilir mi?
Atanan vasinin görevini gereği gibi yerine getirmemesi, vesayet altındaki kişinin menfaatlerine aykırı hareket etmesi, hesap vermemesi veya taraflar arasında ciddi bir menfaat çatışması oluşması hâlinde vasinin değiştirilmesi talep edilebilir.
Vasi değişikliği talebi de vesayet dosyasını takip eden mahkemeye sunulur. Talebin yalnızca kişisel anlaşmazlıklara değil, görevin yürütülmesine ilişkin somut olay ve belgelere dayanması önemlidir.
Vesayet Ne Zaman Sona Erer?
Vesayet, kısıtlama sebebinin ortadan kalkması, küçüğün ergin olması veya vesayet altındaki kişinin ölümü gibi nedenlerle sona erebilir. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle verilen kısıtlama kararının kaldırılabilmesi için bu sebebin ortadan kalktığının resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerekir.
Kısıtlama sebebi ortadan kalksa bile vesayet kendiliğinden her durumda sona ermez. Mahkemeye başvurularak kısıtlama kararının kaldırılması talep edilmelidir.
Vasi Atanması Sürecinde Hukuki Destek
Vasi atanması başvurularında yanlış görevli veya yetkili mahkemeye başvurulması, sağlık belgelerinin yetersiz olması, vasi adayının uygunluğunun açıklanmaması veya talebin somut olaylarla desteklenmemesi sürecin uzamasına neden olabilir.
Yükseldi Hukuk ve Danışmanlık olarak Bolvadin ve Afyonkarahisar’da vasi atanması, kısıtlama, vesayet makamından izin alınması, vasi değişikliği ve vesayetin kaldırılması süreçlerinde hukuki danışmanlık ve dosya takibi hizmeti sunuyoruz. Her başvuru, kişinin sağlık durumu, aile ilişkileri, mal varlığı ve korunması gereken menfaatleri doğrultusunda ayrı olarak değerlendirilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Vasi atanması için avukat tutmak zorunlu mudur?
Vasi atanması başvurusunda avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak sağlık raporları, yetki, vasi adayının belirlenmesi ve mal varlığı işlemlerine ilişkin hukuki konular nedeniyle profesyonel destek alınması sürecin doğru yürütülmesine katkı sağlayabilir.
Yaşlı bir kişiye doğrudan vasi atanabilir mi?
Yalnızca yaşlı olmak vasi atanması için yeterli değildir. Kişinin işlerini gerektiği gibi yönetememesi ve korunmaya ihtiyaç duyması değerlendirilir. Kişi, kanunda belirtilen şartlar altında kendi isteğiyle de kısıtlanmasını talep edebilir.
Kardeşlerden biri vasi olabilir mi?
Kardeşlerden biri vasi adayı olarak gösterilebilir. Ancak mahkeme, vasi adayının uygunluğunu ve vesayet altındaki kişinin menfaatlerini dikkate alarak karar verir.
Birden fazla vasi atanabilir mi?
Dosyanın koşullarına ve işlerin kapsamına göre birden fazla kişinin görevlendirilmesi gündeme gelebilir. Bunun gerekli olup olmadığı mahkeme tarafından değerlendirilir.
Vasi, kısıtlı kişinin parasını kullanabilir mi?
Vasi, vesayet altındaki kişinin parasını yalnızca onun ihtiyaçları ve menfaatleri doğrultusunda kullanabilir. Kişisel amaçlarla kullanım, hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir.
Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Mevzuat değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu etkileyebilir. Her hukuki süreç kendi koşulları içerisinde değerlendirilmelidir.
Hukuki inceleme: Av. Ülkü Leblebicier Yükseldi
Afyonkarahisar Barosu Sicil No: 1521
Son güncelleme: 27 Temmuz 2026
